LA TOURNEUSE DE PAGES

Soms heb je het geluk dat er iemand je leven binnenwandelt van wie je meteen – of soms ook gaandeweg – voelt: “Ja, dat is iemand waar ik iets van kan leren, met wie er een klik is en waar ik graag naar luister.” De muzikant bij wie ik deze maand op de koffie ben gegaan, behoort tot die categorie. Zijn naam is Tim Breckpot. Hij is leraar viool en kamermuziek aan de Academie van Blankenberge en van Ieper. In beide academies leidt hij ook de orkestklas en daarnaast is hij vast verbonden als eerste violist bij het Symfonieorkest Vlaanderen. Met een propvolle agenda tot gevolg, maar dit belette Tim niet om zich meteen bereid te tonen met mij in gesprek te gaan over de Kunst van het performen. En of ik er iets aan heb gehad! De ontvangst was hartelijk, de koffie bijzonder lekker en de babbel zeer interessant.

Tim is niet alleen een begenadigd violist maar ook een zeer goed pedagoog. Ik begin ons gesprek dan ook met een bedenking van een Nederlands violist, Carlo Nabbe, rond de verantwoordelijkheid van de lesgever in het hele performance-proces. Nabbe stelt dat een muziekinstrument leren spelen een zeer kwetsbaar proces is, waarin het makkelijk fout kan gaan. Als de lesgever – maar dat kunnen even goed de ouders zijn – teveel nadruk legt op wat fout is, dan wordt de basis al gelegd van een potentiële podiumvrees, aldus Nabbe. “Inderdaad”, beaamt Tim, “dat kan voor een deel zo zijn, maar het is ook een beetje gevaarlijk om een leerling altijd maar positief te bevestigen, want dan gaat hij of zij steeds op zoek naar die bevestiging”. En volgens Tim wringt daar het schoentje. Het is des mensen om zichzelf steeds bevestigd te willen zien, om te voldoen aan verwachtingen en om zich te willen bewijzen. “En daar gaat het bij het performen en het musiceren niet om”, hoor ik Tim tijdens ons gesprek meermaals zeggen. “Van zodra het daarom draait, dan zijn we niet goed bezig…” We moeten die drang om onszelf te willen bewijzen, loslaten. “Zie een concert, een performance, een optreden of hoe je het ook wil noemen als een geschenk van jou aan je publiek. Een cadeau dat je schenkt met alle liefde die je in je hebt. En speel je fouten, of lukt het op bepaalde plaatsen niet zo goed, dan zijn dat kleine scheurtjes in de geschenkverpakking maar dat maakt het geschenk zelf niet minder mooi en waardevol.” Ja, dat is een idee dat mij echt wel aanspreekt en waar ik iets mee kan, ook al is het loslaten van die drang om iets te bewijzen niet zo vanzelfsprekend.

“Het begint al in de voorbereiding”, gaat Tim verder. Als we een nieuw muziekstuk instuderen, dan is onze eerste betrachting om alle noten juist te spelen. “Fout!”, zegt Tim. We mogen niet in die val trappen want door obsessief de moeilijke trekjes te gaan aanpakken, voed je eigenlijk al je eigen podiumvrees. Hoe Tim het zou aanpakken? “Zorg ervoor dat je tijdens het studeren jezelf niet voorbij holt, dus studeer een nieuw werk stapsgewijs in: desnoods eerst noot voor noot ontcijferen, dan het juiste ritme erbij maar aan een tempo dat comfortabel blijft. En zo bouw je op, maar steeds zorg je ervoor dat je er een goed gevoel bij hebt. En vergeet niet dat wat een publiek onthoudt, de muzikaliteit, het verhaal, de authenticiteit… is. Foute noten worden in 95 % van de gevallen zelfs niet opgemerkt.” Tijdens het studeren moeten we dus leren een onderscheid te maken tussen ‘studeren om beter te worden, waarbij techniek centraal staat’ en ‘studeren om voor een publiek op te treden, waarbij je een concertsituatie simuleert en visualiseert en genieten centraal staat’. Deze twee studiemethodes worden best van elkaar losgekoppeld en gebeuren dus op een ander moment. Een interessante visie moet ik zeggen. Tijdens ons gesprek moest ik automatisch denken aan de vele studie-uurtjes die ik er intussen heb opzitten om die aartsmoeilijke “Undine” fluitsonate van Reinecke onder de knie te krijgen. Misschien zal ik mijn aanpak toch wat bijsturen, en, ik dank Tim in stilte voor zijn input…

Altijd boeiend vind ik het ook om bij de muzikant te peilen naar eventuele rituelen die helpen om de podiumstress in bedwang te houden. Mijn koffiedate van vandaag heeft niet echt rituelen. “Of misschien toch…” Ach, dus toch! Benieuwd naar wat zou volgen! “…die enkele minuten voorafgaand aan een concert, houd ik ervan om naar binnen te keren. Gewoon rustig zitten, de ogen sluiten, en mij inbeelden dat enkele warme zonnestralen op mijn gezicht schijnen en mij een warme gloed geven. Dat warme gevoel dat ik op deze manier krijg, stelt mij ook beter in staat om mijn ‘geschenk’ in de vorm van mijn muziek op een liefdevolle manier te brengen.” Mooi toch?

Wat de impact van een publiek is op Tims zenuwen tijdens een optreden? “Die is nihil, onbestaand, ik heb totaal geen probleem met een publiek, ongeacht of het een select gezelschap dan wel een volle zaal is. Wel houd ik ervan om kort even contact te maken met de toeschouwers door bijvoorbeeld iets over het programma te vertellen. Dat verkleint de afstand, maakt alles wat ‘menselijker’”, aldus Tim. “Onvoorbereid? Zomaar uit de losse pols?” is mijn bedenking daarop. “Zeker en vast, want als ik het zou voorbereiden, dan krijg ik juist stress. Ik weet uiteraard wel iets over de stukken die ik ga spelen, en de leraar in mij wordt dan wakker en heeft er geen moeite mee om het publiek iets te vertellen”. Daar kan ik alleen bewondering voor opbrengen… Spelen voor een publiek lukt mij nog net – ook al vraagt het veel van mij – maar spreken én spelen, no way dat dit goed komt…

Intussen is ook de tweede kop koffie op, en ook al heb ik hier te maken met een geboren verteller, toch is het tijd om af te ronden. En ik doe dat graag met een wijze les van Tim “Als mens hebben wij altijd de neiging om onszelf te willen verbeteren, maar misschien moeten we meer inzetten op het onszelf aanvaarden zoals we zijn. Iedereen is wie hij of zij is, iedereen mag er zijn op zijn/haar eigen manier, en dat is helemaal OK.”

Dankjewel Tim, ik reed huiswaarts met een warm gevoel. Uiteindelijk is het allemaal zo moeilijk niet… als je iets met liefde doet, dan komt het sowieso goed. Liefde voor je instrument en voor de muziek, liefde voor je publiek en liefde voor jezelf.

CV Tim Breckpot

Tim studeerde aan het Koninklijk Conservatorium van Antwerpen en Gent. Hij is actief in verschillende kamer- en symfonieorkesten en vast verbonden aan het Symfonieorkest Vlaanderen. Als concertmeester van het Orlandusensemble maakte hij daarnaast een flinke duik in de wereld van de barokmuziek, met tal van concerten met composities van grote Italiaanse, Vlaamse, Duitse, Engelse en Franse meesters uit de barokperiode. Hij vormt ook een duo met gitariste Maaike Lamote met wie hij, naast het klassieke repertoire ook werk brengt van modernere componisten zoals J. Ibert en A. Piazzolla. Bovenop deze drukke agenda als uitvoerend musicus geeft hij zijn liefde voor muziek door aan de jeugd en leidt hij jaarlijks tal van leerlingen op aan de muziekacademies van Blankenberge en Ieper.